W świecie fantasy, gdzie bogowie kłaniają się śmiertelnikom, a cienie mają imiona, nie ma nic ważniejszego niż bohater. Dobrze wykreowana postać to fundament opowieści. Iskrzące serce każdej kampanii RPG czy książki fantasy. Klucz do poruszenia wyobraźni czytelnika i gracza. Ale jak stworzyć postać, która nie zniknie w tłumie? Tu z pomocą przychodzą archetypy postaci. Wykorzystaj je mądrze.
Archetyp to nie schemat, a bardziej pierwotny model. Wywodzące się jeszcze z jungowskiej psychologii figury archetypowe są głęboko zakorzenionymi symbolami i rolami, które instynktownie rozpoznajemy. W literaturze i grach fantasy działają jak latarnie morskie. Pomagają czytelnikowi szybciej i lepiej zrozumieć postać.
Korzystanie z archetypów wiąże się z kilkoma istotnymi zaletami. Nie tylko przyspiesza budowanie więzi z odbiorcą, ale też ułatwia graczom i pisarzom tworzenie dynamicznych relacji. Dodatkowo bohaterowie stają się bardziej spójni psychologicznie. Z kolei sama świadomość istnienia tych archetypów pozwala Tobie, drogi twórco/twórczyni, skuteczniej przełamywać schematy.
Klasyczne archetypy postaci fantasy
Zastanów się, czy kojarzysz jakieś gotowe wzorce? Z pewnością! Przyjrzyjmy się kilku podstawowym archetypom postaci w fantastyce.
Bohater
To właśnie on wyrusza na wyprawę, staje oko w oko z największym niebezpieczeństwem i przekracza wszelkie granice. Archetyp bohatera to nie tylko muskularny i dobrze wyszkolony wojownik. Może to być młody mag, zbuntowana księżniczka, niepozorny hobbit… Jego celem jest przemiana. To on zadaje pytania, z którymi utożsamia się odbiorca.
Przykład archetypu bohatera: Frodo Baggins, Rand al’Thor, Paul Atryda.
Cień
Ucieleśnienie wszystkiego, czego boi się bohater. Zarówno w świecie zewnętrznym, jak i we własnym wnętrzu. Może być arcywrogiem, upadłym bratem czy mrocznym sobowtórem. To postać, która zmusza bohatera do konfrontacji z samym sobą.
Przykład archetypu cienia: Sauron, Darth Vader, Raistlin Majere.
Mędrzec
Przewodnik, który daje narzędzia, wiedzę lub impuls do działania. Często znika lub umiera w kluczowym momencie, by bohater musiał dalej iść sam. Nierzadko bywa bardziej tragiczny, niż wydaje się na początku.
Przykład archetypu mędrzca: Gandalf, Obi-Wan Kenobi, Albus Dumbledore.
Błazen
Zaburza porządek i podważa wszelkie zasady. Może być zabawny, cyniczny lub nieprzewidywalny, ale zawsze wnosi chaos prowadzący do zmiany. Nie jest postacią złą, a jego celem nie jest sianie zamętu i zniszczenia. Ten rodzaj postaci ma zakłócić stagnację.
Przykład archetypu błazna: Rincewind, Loki, Fred i George Weasleyowie.
Opiekun
Poświęca się dla innych. Może być uzdrowicielem, rodzicem albo sojusznikiem. Może być źródłem ciepła lub toksycznej kontroli, jeśli zostanie wypaczony. Jego głównymi motywami są empatia, ochrona i cierpienie.
Przykład archetypu opiekuna: Samwise Gamgee, Moiraine Damodred, Molly Weasley.
Władca
Symbol porządku i autorytetu. Władca pragnie kontroli. Nad sobą, nad światem albo nad losem. Może być mądrym królem, doskonałym przywódcą lub bezwzględnym tyranem. W jego cieniu leży obsesja i lęk przed chaosem.
Przykład archetypu władcy: Aragorn, Tywin Lannister, Voldemort.
Wybraniec
Postać, która z różnych powodów staje się wyjątkowa. Może to być spowodowane przepowiednią, proroctwem, przeznaczeniem, decyzją bogów, a nawet przypadkiem. Schemat wybrańca jest prosty: pojawia się postać, której przypisywane jest jakieś znaczenie. Bohater często ma jakiś relikt albo artefakt lub charakterystyczne znamię czy bliznę. Jego przeznaczeniem zazwyczaj jest ocalić świat albo dokonać jakichś innych heroicznych czynów.
Przykład archetypu wybrańca: Harry Potter, Cuchulainn, Neo.
Jak łączyć archetypy, by uniknąć banału?
Najlepsze postacie są wielowymiarowe. Nie muszą wpisywać się tylko w jeden archetyp. Możesz mieszać różne archetypy postaci fantasy, przełamywać je lub z czasem nawet porzucać. Mentor może stać się cieniem, bohater – władcą, a błazen – opiekunem.
Zastanów się:
Co Twoja postać ukrywa przed sobą?
Jakie archetypy reprezentują jej sojusznicy i wrogowie?
Który archetyp byłby najciekawszy do przełamania?
Archetypy postaci fantasy w praktyce
Korzystanie z archetypów postaci jest znakomitym sposobem na rozpoczęcie tworzenia bohatera lub przygotowanie szybkiego szkicu postaci drugoplanowej. Jednocześnie pomaga to w tworzeniu emocjonalnych relacji między bohaterami oraz czytelnikiem czy graczem.
Fantasy jest opowieścią o nas samych. Opowieścią ujętą w symboliczną ramę. Archetypy to alfabet tej opowieści. Język, którym mówimy, choć czasem nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Świadome korzystanie z tego języka pozwoli pisać poruszające opowieści czy prowadzić sesje pełniejsze emocji. Zaczniesz tworzyć światy, które zapadają w pamięć.
