Mokosz jest potężną boginią płodności i ziemi, a także strażniczką cykli narodzin i zbiorów. Ta słowiańska bogini od wieków czczona jest przez Słowian. Ludzie dziękują jej za opiekę nad kobietami, dziećmi, polami i domowym ogniskiem.
Mokosz w słowiańskim folklorze opisywana jest jako kobieta o dużej głowie i wyjątkowo długich rękach, choć bywa też przedstawiana jako niemal zwyczajna kobieta o słowiańskiej urodzie. Jej postać emanuje siłą matki. Jest kształtna, otulona sukniami, często wilgotnymi, jakby nasiąkniętymi wodami gruntowymi. Ma delikatne i troskliwe dłonie, gotowe nieść pomoc kobietom w ciąży, dzieciom, ale też rolnikom pracującym w polu. Towarzyszą jej symbole, takie jak snop zboża, kołowrotek lub wijący się u jej stóp wąż. Podkreślają płodność i domową magię, czyniąc z Mokoszy opiekunkę tkaczek, rodzin i położnic.
W rekonstrukcjach mitologicznych bogini Mokosz jawi się jako uosobienie mokrej ziemi, która wręcz nazywana bywa Matką Ziemi Wilgotnej. Nie jest to eteryczna nimfa, ale obfita, ziemska istota, która chroni przed suszą i zapewnia bezpieczeństwo dzieciom. Współczesne rzeźby, które można znaleźć na świętokrzyskich wałach czy w czeskich lasach oddają tę pierwotną potęgę.
Pochodzenie słowiańskiej bogini Mokosz
Bogini Mokosz wyłoniła się z prasłowiańskich czasów, gdzie jej imię (wywodzące się od mok-, oznaczającego mokre, wilgotne, moczyć), symbolizuje życiodajne soki ziemi oraz płodność. Pojawia się po raz pierwszy w X wieku w panteonie włodzimierzowym na Rusi Kijowskiej, jako jedyna bogini wśród bóstw takich jak Weles czy Perun. To wyraźnie podkreśla jej wyjątkową pozycję w hierarchii sił natury. Choć oczywiście nie jest to jedyna słowiańska bogini. Mokosz, łączona z Matką Ziemią Wilgotną, przez wieki wędrowała ludowymi podaniami, a jej obecność wciąż jest widoczna.
Ciekawostką jest, że Mokosz w słowiańskiej mitologii reprezentuje równowagę między niebem Peruna a podziemiami Welesa. W niektórych interpretacjach łączona z Perunem. Relacje między nimi bywają przedstawiane jako napięte lub symboliczne. Bywa uznawana za jedno z najważniejszych bóstw w wierzeniach dawnych Słowian, zaraz za Perunem i Welesem.
Warto też wiedzieć, że według niektórych przekazów Mokosz była matką Strzyboga. W innych interpretacjach mitologii słowiańskiej Strzybóg był synem Peruna i Dziewanny.
Rola Mokoszy w życiu Dawnych Słowian
Słowiańska bogini Mokosz działa w rytmie natury. Wiosną chroni ziemię, której nie wolno ranić (orać) zbyt wcześnie. Podczas żniw Słowianie składali jej ofiary z kłębków wełny albo zakopywali jedzenie. Jako patronka kobiet, Mokosz czuwa przy porodach i ognisku domowym. Jej zachowania splatają się z codziennością i zwyczajami, które nadal możesz wyraźnie kojarzyć. Z pewnością kojarzysz moment, gdy człowiek całuje ziemię, na przykład po opuszczeniu pokładu samolotu. Właśnie ze względu na szacunek do Mokoszy, niegdyś całowano ziemię. Czasem też na ziemi kładło się chorych albo noworodki, prosząc słowiańską boginię o uzdrowienie.
Niektóre podania z XVI wieku, przytoczone przez Brucknera, wskazują, że Mokosz uważano również za boginię wróżb i modlitw. W tamtych czasach funkcjonował zwrot “chodzić do Mokoszy”, co oznaczało wróżenie albo proszenie kogoś, by wróżył i przepowiadał przyszłość. Stąd też rola Mokoszy w Andrzejkach. Przede wszystkim jednak Mokosza była orędowniczką życia, zmysłowej miłości i opiekunką narodzin.
Warto wiedzieć, że hołd oddawany Mokoszy miał nie tylko zapewnić obfite zbiory i zdrowie rodziny. Jej rola wykraczała znacznie dalej, bo ta słowiańska bogini miała prowadzić każdą kobietę od urodzenia, przez młodość i macierzyństwo, aż po śmierć.
