Łada to eteryczna strażniczka miłości, płodności i wiosennego przebudzenia. Ta tajemnicza słowiańska bogini utożsamiana z harmonią natury i siłą ludzkich uczuć. Czy była matką bliźniąt Lel i Polel, czy tylko refrenem zapomnianych pieśni weselnych?
Postać Łady nie wyłania się bezpośrednio z mitów, lecz ze średniowiecznych kronik i kazań. Po raz pierwszy została wspomniana w kazaniach Łukasza z Wielkiego Koźmina około 1405-1412 roku, gdzie ostrzegał przed czczeniem Łady podczas wiosennych obrzędów. Jan Długosz w swoich Rocznikach porównywał ją do rzymskiego Marsa, a Maciej Miechowita nadał jej wyraźnie żeński charakter, porównując ją do greckiej Ledy (matki Kastora i Polluksa, których w późniejszych interpretacjach zaczęto wiązać z Lel i Polel).
Wielu badaczy, w tym Aleksander Brückner, podważa jej obecność w słowiańskim panteonie. Często wspomina się o tym, że imię Łada to nic innego jak fragment ludowych pieśni weselnych, a nie imię słowiańskiej bogini. Dyskusje o istnieniu kultu bogini Łady nie zostały jeszcze rozstrzygnięte.
Jak wygląda bogini Łada?
Słowiańska bogini Łada przedstawiana jest w folklorze jako olśniewająca piękność o cerze bladej jak wiosenny poranek i włosach falujących niczym nurt spokojnej rzeki. Nosi ona wieniec z białych kwiatów lipy, uznawanej za jej święte drzewo. W ręku trzyma lustro odbijające harmonię świata. Towarzyszą jej atrybuty takie jak kwiaty, wstęgi i girlandy, podkreślające jej rolę opiekunki urody, miłości i odradzającej się przyrody. Bogini o eterycznej urodzie często ubrana jest w zwiewne szaty w różnych odcieniach zieleni i różu.
W części późnych przekazów przypisywano jej rolę żony Swaroga i matki Peruna, choć inne tradycje określają jej relacje w zupełnie odmienny sposób. Łada ma wędrować zimą do Nawii, a dokładniej mówiąc, do władającego tą krainą Welesa. Bywa to interpretowane jako symboliczne zerwanie z dawnym porządkiem.
W kulcie Łady splatały się rytuały wiosenne i weselne, jak podaje Powieść świętokrzyska, gdzie przywoływano ją refrenami „Łada, Łada”, wyśpiewywanymi w rytmie tańca i klaskania. Takie rytuały miały zapewnić urodzaj, płodność i szczęśliwe małżeństwo. Według niektórych przekazów miała być również czczona 1 maja na Łysej Górze, gdzie symbolicznie składano jej kwiaty i wieńce.
W niektórych interpretacjach Łada nie była związana z wiosną, ale z latem, jako jego dopełnienie po okresie odrodzenia natury. W słowiańskiej mitologii sporo miejsca jest poświęcone zakończeniu zimy i nadejściu wiosny. W tym sporze zwykle uczestniczy Jaryło i Marzanna, a czasem pojawia się też Żywia i Dziewanna. Wiosną pojawia się dodatkowo bogini Kupała, której istnienie jest jeszcze bardziej wątpliwe. Lato natomiast zazwyczaj jest pomijane, a Łada miałaby być jego uzupełnieniem.
Czy bogini Łada naprawdę istniała? Kontrowersje i spory badaczy
Mimo popularności w rekonstrukcjach autentyczność słowiańskiej bogini Łady budzi spory wśród badaczy. Brückner i Vasmer twierdzili, że Łada to nic innego jak archaizm oznaczający “żonę” lub “męża” w ludowych pieśniach. Rybakow natomiast broił jej indoeuropejskich korzeni, porównując do Demeter. Brak jednoznacznych źródeł archeologicznych sprawia, że dla wielu badaczy Łada pozostaje postacią niepewną.
