Młodzi Słowianie nosili kukłę Marzanny, by ją spalić i utopić w rzece, odpędzając zimę. To Jare Gody, święto odrodzenia, gdy ziemia budzi się do życia pod stopami Jaryły, boga wiosny i płodności. Wiesz, że zwyczaje związane z pogańskimi rytuałami wciąż rozbrzmiewają echem w Śmigusie-Dyngusie i pisankach?
Jare Gody, znane też jako Jare Święto, wywodzą się z pradawnych słowiańskich wierzeń. Przypadają na równonoc wiosenną około 21 marca. To czas symbolicznego pożegnania zimy, która utożsamiana jest z boginią Morzanną (Moraną). Jest to też moment powitania wiosny, jako czasu płodności i odrodzenia. Nazwa “jare” odnosi się do wiosennego siewu, młodości i siły natury.
Niegdyś świętowanie trwało kilka dni, łącząc obserwację przyrody z tradycyjnymi rytuałami, mającymi zapewnić obfite plony i ochronę przed złymi duchami. W mitologii słowiańskiej Jare Gody wiążą się z triumfem światła nad ciemnością, gdzie młody Jaryło pokonuje boginię zimy, Marzannę. Te bóstwa często przedstawiane są jako rodzeństwo.
Bóg Jaryło jest sercem święta
Centralną postacią Jarych Godów jest Jaryło (Jarowit, Jaruna), bóg wiosny, młodości i siły. Przeważnie przedstawiany jest jako młody mężczyzna w białych szatach z kłosami żyta w dłoni. Jeździ na białym koniu, symbolizując witalność i energię budzącej się ziemi. Bywa też utożsamiany z miłością i wojną. Coś jak mieszanka Marsa i Erosa w słowiańskim panteonie. Jego przybycie zwiastuje pierwszy grzmot jego ojca, Peruna. Tym samym nawadnia Matkę Ziemię, Mokosz, umożliwiając wzrost plonów.
Kult Jaryły skupia się na pierwszej wiosennej orce 27 kwietnia, co jest zbliżone z dniem św. Jerzego w chrześcijaństwie. Ten bóg jednak nie był wszechmocny, lecz był uosobieniem sezonowej przemiany, która łączy męską siłę z kobiecą płodnością natury. Chociaż to Jaryło jest centralną postacią Jarych Godów, to obecnie to słowiańskie święto kojarzy się głównie z Marzanną. Bo w końcu Marzannę się topi, a co z bogiem wiosny?
Jak obchodzić Jare Gody?
Obchody zaczynają się od głośnego niszczenia kukły Marzanny. Zwykle jest wykonana ze słomy i obwieszona szmatami. Niszczenie polega na wędrówce ze śpiewem nad brzeg pobliskiej rzeki lub jeziora. Na miejscu trzeba kukłę podpalić, a następnie rzucić w objęcia wody. W ten sposób odpędza się zimę i wita wiosnę.
To jednak jeszcze nie jest koniec obrzędów, bo, jak wspomniałem, dawni Słowianie świętowali kilka dni. Po spełnieniu obowiązku utopienia Marzanny przychodzi pora na wiosenne… porządki. Należy posprzątać dom, okadzić go ziołami i udekorować plecionkami z wierzby albo leszczyny.
Kulminacją Jarych Godów jest oczyszczenie. Obecnie zwykle odpuszcza się smaganie pleców brzozowymi witkami, co tradycyjnie miało przynieść siłę i witalność. Popularniejsze są dwa pozostałe zwyczaje. Polewanie się zimną wodą oraz wspólne uczty, gdzie na talerzach znajdują się pozostałości zimowych zapasów i malowane jajka, będące symbolami życia i energii. Współcześnie są to po prostu pisanki.
Wieczorem, podczas równonocy wiosennej, rozpala się ognisko. Najlepiej na wzgórzu, ale nada się każde dozwolone miejsce. Wokół niego należy tańczyć, śpiewać i urządzać zawody, prosząc przy tym bogów o szczęście i urodzaj.
Ostatnim dniem Jarych Godów jest Radnica lub Wiosenne Dziady. Ten dzień w pełni poświęca się przodkom. Należy obmyć się w rzece (lub wannie) i zostawić dary na kurhanach (lub cmentarzach). Dawni Słowianie wierzyli, że w tym dniu uchylają się wrota zaświatów, a zmarli mogą przyjąć podarunki. To skuteczny sposób na zapewnienie sobie ich przychylności.
Czy Jare Gody to Wielkanoc?
Chrześcijaństwo nie dało rady zupełnie wykorzenić Jarych Godów. Tak samo zresztą, jak w przypadku Dziadów i innych pogańskich świąt i zwyczajów. Zamiast tego je zasymilowało. Dostosowało do swoich wymagań, dbając przy tym o nałożenie się dat.
Topienie Marzanny przetrwało, choć w nieco ograniczonej formie. Malowane jajka również przetrwały, choć nazywane są teraz pisankami. Rytualne polewanie zimną wodą stało się Śmigusem-Dyngusem. Natomiast sam Jaryło, o którym teraz rzadko pamięta się w czasie Jarych Godów, został przejęty. Jego postać zlała się w pewnym stopniu ze św. Jerzym, który jest patronem plonów.
Te hybrydowe tradycje świadczą o sile słowiańskiego folkloru. Pogańskie obrzędy przetrwały pod chrześcijańską szatą i nie dały się wymazać. W okresie Wielkanocy wyraźnie pobrzmiewają ich echa.
Współczesne obchody Jarych Godów
Dziś Jare Gody odradzają się wśród rodzimowierców i entuzjastów słowiańszczyzny. Jest to szczególnie odczuwalne w Polsce. W dniu 21 marca 2026 roku, jeśli chcesz uczestniczyć w zabawie, rozglądaj się w okolicznych wydarzeniach. Skanseny czy grodziska często organizują Jare Gody z tańcami, fireshow i słowiańskimi obrzędami. Grupy rekonstrukcyjne odtwarzają topienie Marzanny, a także organizują tańce przy ogniskach i procesje z wieńcami. Temu wszystkiemu towarzyszy klimatyczna muzyka i warsztaty.
Uczestnictwo w Jarych Godach to znakomita okazja, by poczuć wyjątkowy słowiański klimat. Jednocześnie można się bawić i lepiej zrozumieć słowiańską mitologię.
